Inleiding ...

“Twee trambestuurders blokkeren het kruispunt Spui/Grote Marktstraat uit protest tegen de korting op de ambtenarensalarissen”,  aldus het fotobijschrift uit 1983. Niets nieuws onder de zon, het blijkt dat er toen ook flink werd bezuinigd op het ambtenarenapparaat. Daar houdt de relatie met het heden wel zo’n beetje op. Als je naar deze foto kijkt, zie je het verschil! Dit verkeersknooppunt, dat in 1983 bekend stond als één van de allerdrukste kruispunten van Europa, is anno nu een enorme voetgangerszone, waar fietsers nog net gedoogd worden. Het overgrote deel van de tramlijnen snelt ondergronds door de tunnel voort en de bussen rijden alleen nog maar rechtdoor over het Spui. Auto’s zijn inmiddels vrijwel helemaal geweerd.
Het is interessant om te zien hoe het relatief kleine stukje Den Haag dat de Binnenstad beslaat, zich heeft ontwikkeld. Honderd jaar geleden bestond de Grote Marktstraat nog helemaal niet. Het stuk Prinsegracht tussen de Brouwersgracht en de Grote Markt was al wel gedempt, maar deze brede straat liep dood tegen een gevelwand. Daarin waren twee smalle straatjes richting Spui: het Gerbrandsteegje, dat overging in het niet veel bredere Gedempte Raampje, dat doodliep op de Wagenstraat, en de Groenendalstraat, die uitmondde in de Raamstraat. Destijds waren de dwarsstraten Wagenstraat en Raamstraat de breedste straten in het centrum. Het hele gebied was een wirwar van hofjes en slopjes, waar veelal bittere armoe heerste. Verkeer dat door de binnenstad in de richting van één van de twee stations wilde, liep hopeloos vast in de nauwe, drukbevolkte straatjes vol voetgangers, fietsers, handkarren en soms heel sporadisch, hier en daar een auto. Bovendien reed er de paardentram, en niet veel later de elektrische tram, die rails nodig had.
Verschillende plannen om doorbraken te realiseren en - naar Parijs voorbeeld - brede lanen met prachtige zichtassen te creëren, zijn begin twintigste eeuw de revue gepasseerd. Gerenommeerde architecten en stedenbouwkundige als Lindo, Berlage en Van Liefland hebben plattegronden getekend met daarin verschillende doorbraken door het oude centrum. De doorbraak Prinsegracht – Fluwelen Burgwal is in alle plannen steeds weer terug te vinden. Wat het hele doorbreken echter tot een heikel punt maakte, was het feit dat er veel onteigeningsprocedures in gang gezet moesten worden. Dit kostte heel veel geld en wie garandeerde dat de Grote Marktstraat een drukke winkelstraat zou worden? Immers, de Poten en de Spuistraat voldeden prima. Waarom zou men dan omlopen naar een nieuwe straat? Er is een heleboel gebakkeleid over de voors en tegens, het nut of de geldverspilling. Iedere betrokken ambtenaar had zo zijn eigen ideeën en stuurde plannen naar het hoofd van de dienst Stedebouw om ze helemaal door te laten rekenen. Het duurde jaren voordat er een beslissing genomen werd. Uiteindelijk was het doorslaggevende argument dat men het schandalig vond, dat er middenin het centrum van een grote en welvarende stad als Den Haag zulke ellendige krottenwijken stonden. “Dit is Den Haag onwaardig”, betoogde wethouder J. Jurriaan Kok in 1915. Hij oogstte grote bijval en eindelijk kregen de plannen voor de Grote Marktstraat definitief vrij baan. Dankzij alle onteigeningsprocedures, sloop en nieuwbouw duurde het nog tot 1923. Maar toen was de Grote Marktstraat eindelijk een feit en kon het drukke verkeer vrij doorstromen.

Bekijk foto's van de Grote Marktstraat in de beeldcollectie